ታሪኽ 6ይ ክ/ዘ ዘዘኻኸረ ምምስራት ስቪካዊ ማሕበር ደቂ ጋሽ ባርካ

ኣብ 6ይ ክ/ዘ – ንጉስ ካሌብ ናይ ኣክሱም ነቶም ኣብ የመን ብኣይሁዳውያን ህልቂት ዘጋጥሞም ዝነበረ ህዝበ ክርስትያን ንምድሓን 100,000 ሰራዊት ዝኣኽሉ ብወትሃደራዊ መራሒ ኣብርሃ እንተመርሑ ኣንጻር እቲ በቲ ግዜ ንየመን ዝመርሕ ዝነበረ ኣይሁዳዊ ንጉስ Du Nuwas ኩናት ገጠሙ።

ኣብርሃ ኣብ’ቲ ግዜ’ቲ ንኲናት ዝውቱራት ዝነበሩ ሓራምዝ ይጥቀም ብምንባሩ ዕዉት ኲናት እዩ ኣካይዱ። Byzantine Empire ውን ብመራኽብ ኣብቲ ሓያል ኲናት ተሳቲፋእያ።

ወትሃደራዊ መራሕ ኣብርሃ ኣብቲ ኲናት ድሕሪ ምዕዋቱን ነቶም መላእ የመን ዝነበሩ ህዝበ ክርስትያን ካብ ህልቂት ብምድሓንን ኣብ ከተማ ሰንዓ ዓቢ ካቴድራል ብምህናጽ ግዝኣቱ ኣደላደለ።

ካብ 550ታት ክሳብ 570 ድማ ከም ወኪል ንግስነት ኣክሱም ኣብ የመን ብምዃን ናይ ክርስትያናዊ ንግስነት ሒምራይት መራሒ ኮነ። ንገዛእ ርእሱ ንጉስ ናይ ንግስነት ሳብያን ብምሽያም ድማ ሓያል መንግስቲ ፈጠረ።

ኣብ’ቲ ግዜ’ቲ ኣብ መሬት ዓረብ ብቀቢላ ቁረሽ ዝውነን ዝነበረ ማእከል ንግደት ኣብ Petra/Becca/Mecca ዝብሃል ቦታ ሓደ ቅዱስ ቦታ ነበረ። እዚ ቅዱስ ቦታ ብዙሓት ነጋድያን ይነግድዎ ስለዝነበሩ ንግሱ ኣብርሃ ነዞም ነጋድያን ኣብ ክንዲ ንመካ ናብ ሰንዓ ክነግዱ ሓሰበ። በዚ ምኽንያት ድማ ንቲ ኣብ መካ ዝነበረ ቅዱስ ቦታ ካብ ሱሩ ከዕንዎ ወሰነ።

ጀነራል ኣብርሃ ዘ-ኣክሱም ወትሃደራዊ ወራር ኣብ መሬት ዓረብ Hejaz እትርከብ ከተማ Petra/Becca/Mecca ብዘውጽኦ ውጥን መሰረት ድማ ብዙሓት ወትሃደራትን ሓያላት ተዋጋእቲ ሓራምዝን ብምኽታት ናብቲ Ka’aba ተደኲናትሉ ዝነበረት ቦታ ኣምርሐ።

እዚ ኣዋን እዚ ኣብ ከባቢ 570 ድ.ል.ክ. ነበረ። እቲ ኣብ ሕጃዝ ዝርከብ ብቀቢላ ቁረሽ ዝውነን ዝነበረ ቅዱስ ቦታ(ቂብላ) ኣዝዩ ኣገዳሲ ስለዝነበረ ቁረሻውያን ኣንጻር ንጉስ ኣብርሃ መከቱ። ንጉስ ኣብርሃ ድማ ተሳዕረ። እታ ካዕባ ድማ ካብ ምፍራስ ደሓነት።

በዚ ግዜ’ዚ ድማ ነቢይ መሓመድ ከም ዝተወልደ ይንገር። ነቢይ መሓመድ በቲ ኲናት ሓርማዝ ዝነበሩ ግዜ ተወሊዱ እናተባህለ ድማ ክሳብ ሕጂ ይዝንቶ።

እዚ ታሪኻዊ ፍጻመ ኣብ ቁርኣን (Surah Al-Fil) ተሰኒዱ ይርከብ። ኣብ ምሉእ ዓለም ዝርከብ ሙስሊም ድማ ነዚ ታሪኽ ይዝክሮ።

እቲ ኣጋጣሚ ድማ ኣብ ኤርትራ ሓራምዝ ከም ዘለዉ ድሕሪ ናጽነት ተረጋግጹ ጥራሕ ዘይኮነስ ቁጽሮም ውን ኣናሰሰነ እዩ ዝከይድ ዘሎ። ብፍላይ ኣብ ላዕላይ ጋሽ ብብዝሒ ይርከቡ።

ኣብ ጋሽ ዝነብሩ ብዙሓት ደቀባት ኤርትራውያን አለው። ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ደቂ ጋሽ ብስቪካዊ ማሕበር ድሕሪ ምጥርናፎም ከም መግለጺ ኣርማኦም ሓርማዝ ተጠቒሞም ይርከቡ።

እቲ ናይ ኣጋጣሚ ድማ ብገለ ሙስሊሚን (Muslims) ነቲ ኣብ ቁርኣን ዘሎ ዛንታ እናዘከሩ ተቓውሞ ክገብሩ ንዕዘብ ኣለና። ዘቕርብዎ ዘለዉ ጥርዓን ድማ “እንሀለዉ ሕጂ ከኣ እቶም ቀደም ዘመን ንካዕባ ናይ መካ ከፍርሱ ዝሓሰቡ ሕጂ’ውን ማሕበር ኣብ መሬትና መስሪቶም እናበሉ ክዛረቡ ንሰምዕ ኣለና። ዘገርም እዩ።

ብምግስነት ኣክሱም ዝመሓደር ዝነበረ ግዝኣት ኣዝዩ ሰፊሕ እዩ። ኣብ ብዙሕ ቦታታት እናኸዱ ድማ ኲናት የካይዱን ህዝብታት ይገዝኡ ነበሩን። ከም ኩሉ በቲ ግዜ ዝውቲር ዝነበረ ድማ ሓረምዝ ኣብ ኲናት ምጥቃም ዝውቱር ነበረ። ኣፍሪቃ ድማ ብሓረምዝ ሃብታም ስለዝነበረ ኣብ ዓውደ ኲናት ብኣክሱማውያን ይሳተፉ ነበሩ።

ገለ ካብቶም ናይ ጥንቲ ሓረምዝ ድማ ከይጸነቱ ብውሑድ ቁጽሪ ኣብ መሬት ኤርትራን ኢትዮጵያን ገና ክሳብ ሕጂ ይርከቡ ኣለዉ። ስለ’ዚ ነዞም ሓረምዝ ርእዩ ዝብህርር መንነቱ ዝኸሓደን ብታሪኽ ኣዕራብ ደኣ’ምበር ብታሪኹ ዘይሕበን ባርያ እዩ።

ሓርማዝ ኣብ ኣውራጃ ጋሽ-ሰቲት

ስቪካዊ ማሕበር ደቂ ጋሽ-ባርካ ድማ ነዚ ቅድሚ 1400 ዓመታት ዝነበረ ታሪኽ ኣክሱማውያን ዳግማይ ክንፍትሾ ስለዝሓገዙና ክምስገኑ ይግባእ። ምኽንያቱ ሓርማዝ ክፋል ታሪኽና ስለዝኾነ። ብፍላይ ድማ ንኸይጸንቱ ንምዕቃቦም ዝግበር ጻዕሪ ንምዝኽኻር ስለዝሕግዝ።

ኤርትራ ናይ ኣዕራብ ኣይኮነትን። ስለዚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩሉ ቅርስታት ከሐብነና ይግባእ። ሓርማዝ ርእየ ኢሉ ዝብህርር ድማ እዋእ ኣብዚ ግዜ ብሓረምዝ እትዓኑ ካዕባ የላን ኣየ ዝብሎ። እቲ ታሪኽ ግና ኣዝዩ ሓያልን ኩሉ ኤርትራዊ ክፈልጦ ዝግባእን ስለዝኾነ ዝያዳ ክንምርምሮን ክንፈልጦን ይግባእ።

Wedi Haji – ንዛንታ ንጉስ ኣብርሃ እናምጽአ ኣንጻር ማሕበር ጋሽ-ባርካ ዝዛረብ ዘሎ

ነቶም ኣብ ቁርኣን ዘሎ ዛንታ ኣናንበቡ ነዚ ማሕበር ደቂ ጋሽ-ባርካ ክኹንኑ ዝፍትኑ ዘለዉ ድማ ኣይትጋገዩ ይብሎም። ሃይማኖት ምስልምና ናብ መሬትና መጺኡ ደኣ’ምበር ሜካ ኮነ እቲ ብሃይማኖት ምስ ልምና ቅዱስ ቦታ ተባሂሉ ዝፍለጥ መካ ኣብ መሬትና ኣይተመስረተን። ንሕና ድማ ሓለውቲ መካ ክንከውን ዘይኮነስ ኣብ ሃገርና ከማን ብሰላም ክንነብር ኣይከኣልናን ዘለና። ስለዚ ብምክብባርን ንክብረታ ዘንጸባርቕ ጥርናፈን ክንገንብርን ይግባእ።

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.