ፖለቲካ 12 ነገድ ሰንሒትን ኣመለኻኽታ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ኤርትራን

12 Neged representatives
Representatives of the 12 Neged in the 1950s: ብኣማኻሪ ተቓላሳይ ኣሕዋት ጀበርቲ (Jebertiyyah Brotherhood) ዝኾነ ግርማይ ኪዳነ(ወዲ ፍሊፖ) ፍንፉናት ዝተባህሉ 12 ነገድ ብኣጋጣሚ ሓርነቶም ካብ ነገደ ተርቀ ዝተወስደንት ታሪኻዊት ስእሊ

እዛ ስእሊ ኣብ 1950ታት ዝተወስደት ኮይና በቲ ኣብ 40ታት ተኸሲቱ ዝነበረ ሃይማኖታዊ ሰረት ሒዙ ዝነበረ ፖለቲካዊ ምፍልላይ መዝሚዞም 12 ነገድ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ተርቀ ኣይንግዛእን ብምባል ናይ ገዛእ ርእሶም ሕጊ ብምርቃቕን ሹመኛ ብምምራጽን ነብሶም ክኢሎም ንህዝቦም ከመሓድሩ በቒዕም እዮም።

ሻዕብያ ብዝፈጠሮ ዳግማይ ምስረታ ብሄረ-ብሌን ነቲ ኣብ 1950ታት ተዛማዲ ሰላም ኣብ ነበርቲ ሰንሒት ሰፊኑ ዝነበረ ፋሕ ብምባል ብስም ሓደ ብሌን ክጽውዕም እኮ እንተፈተን ድሕሪ ናጽነት ብዝገበርዎ ዳግማይ ቃልሲ ብስም “ሰለስተ_ብሌን” ክጽውዑን ናይ ሓባር ሕጊ ከቑሙን ተሰማሚዕም።

ኣብ መንጎ ተርቀ ተውቀን 12 ነገድን ዝነበረ ፍልልይ ጀብሃ ኮነ ሻዕብያ በብወገኖም ክምዝምዝዎ ተራእዮም እዮም። ጀብሃ ነቶም 12 ነገድ ብሌን ኣይኮኑን ዝብል ርድኢት ከተማዕብል ከላ ሻዕብያ ድማ ኩሎም ተዛረብቲ ቋንቋ ብሌን ብሓባር ብሄረ ብሌን ሰይማቶም።

እዚ ናይ ጀብሃን ሻዕብያን ኣረኣእያ ኣብ ተቐማጦ ሰንሒት ብዙሕ ስምዒታት ክፈጥር ክኢሉ እዩ።

ናይ ጀብሃ ኣመለኻኽታ – ነቲ ኣብ 1940ታት ዝነበረ ሃይማኖታዊ ፖለቲካ ማለት ደገፍቲ ሕብረት (ኣንድነታውያን) ከምኡ ድማ ንናጽነት ዝብሉ ዝነበሩ ሓይልታት ዝመቓቕል ክኸውን ከሎ ነቶም 12 ነገድ ከም ኣንድነታውያን ዝጥምትን ጸረ-ሃገራዊ ቃልሲ ንናጽነት ዘመላኸተ ዝነበረ እዩ። እዚ ኣጠማምታ እዚ ገና ክሳብ ሕጂ ኣብ ገለ ወገናት ጀብሃ ዝቕጽል ዘሎ ፖለቲካዊ ኣመለኻኽታ እዩ። ንህዝቢ ሰንሒት ድማ ንኸይሓብርን ሃይማኖታዊ መልክዕ ዘለዎ ምምቕቓል ንኽህልዎን ይገብር።

ናይ ሻዕብያ ኣመለኻኽታ ካብ ናይ ጀብሃ ዝተፈልየ ይኹን ደኣምበር ንህዝቢ ሰንሒት ኣብ ዝኸፍአ ምምቕቓል እዩ ሸሚምዎ። ቀዳማይ እቶም ኣብ 1940ታት ዝነበሩ ተቐማጦ ሰንሒት ኣብ ቋንቋ ዝሰረተ ዘይኮነስ ዝያዳ ኣብ ጅኦግራፊካዊ ዝርግሐ ዝተመርኮሰ እዩ። ስለዝኾነ ካበይ መጺእካ ብዘየገድስ ኣብ ሰንሒት ዝቕመጥ ህዝቢ ኣብ ነገደ ተርቀ ተውቀን 12 ነገድን ከም ዝሑቆፍ እዩ ኮይኑ። ስለዚ እቶም ብወልውዶ ሓረግ ምስ ካልእ ኣውራጃታት ዝዛመዱ ዝነበሩ ምስቲ ኣብ ከባቢኦም ዝነብር ዝነበረ እዮም ብሕጊ ክሻረኹ ተገዲዶም። እንታይ ዓይነት ቋንቋ ዝዛረቡ ብዘየገድስ በቲ ዝተሰማምዑሉ ሕጊ እንዳባ ተገዚኦም ክኸዱ ወሲኖም።

ናይ ሻዕብያ ግና ብቋንቋ ስለዝገበሮ እቲ ምስ ግዜ ቋንቋ ክቕይር ዝተራእየ ኣነ ብሌናይ ድየ ኣይኮንኩን ኣን ዝብል ቅልውላው ክወርድ ተራእዩ። ምስ ዝርግሐ ቋንቋ ትግርኛ ኣብ ምድሪ ሰንሒትን ዕቤት ከተማ ከረንን ዒላበርዕድን ሓጋዝን ተደማሚሩ ድማ እቲ ንነብሱ ከም ኣካል ብሄረ ብሌን ዝቖጽራ ብታሪኽ እንተዘይኮይኑ ብዘዘውትሮ ቋንቋን ሃይማኖት ዘስዓቦ ባህላዊ ለውጥን ኣብ ኣዝዩ ጸቢብ ዓንኬል ክሕጸር እዩ ተገዲዱ። ብሰንኪ እዚ ድማ “ንሕና ኢና ቀንዲ ብሌን” ዝብል ዓሌታዊ ኣተሓሳስባ ክምዕብል ክኢሉ።

እቲ ኣብ ኣርብዓታት ዝጀመረ ፖለቲካ ዘንቀሎ ምምቕቓል መጀመርታ ሃይማኖታዊ ድሒሩ ድማ ደጋፊ ናጽነትን ኣንጻር ናጽነትን ዝብል ፖለቲካዊ ምምቕቓል ኣብዚ ግዜዚ ናብ ዓሌታዊ ምምቕቓል ተቐይሩ ይርከብ። ብሰንኪ እዚ ድማ ህዝቢ ሰንሒት ብታሪኽን ወለዶን ሓደ እንከሎ ብሰንኪ ጣልያን ዘስዓቦ ምምዝንባላትን ድሒሮም ዝተኸስቱ ፖለቲካዊ ነውጽታትን ናብ ዓሌታዊ ፖለቲካ ሰጊሩ ብውሽጢ ውሽጢ ህዝቢ ሰንሒት ተመቓቒሉ ይርከብ።

ነዚ ካብ 40ታት ኣትሒዙ ዝተኸስተ ፖለቲካዊ ነውጺ ንጥቕሞም ክብሉ ዘሳውርዎ ውልቀ-ሰባት ከም ዘለዉ ርዱእ ኮይኑ ከም #ግርማይ_ኪዳነ (ወዲ ፊሊፖ) ዝኣመሰሉ ተረፍ መረፍ ዓሌታውያን ፖለቲከኛታት ንሓደ ታሪኹ ከጸባብቑ ነቲ ካልእ ድማ ክፍንፍኑ ኢድካ ፈንጂ ተታሒዞም ኣለዉ።

ብወገነይ ካብ ነዊሕ ኣትሒዘ ነዚ ብውሽጢ ውሽጢ ዝስርሓሉ ዝጸንሐ ዓሌታዊ ፖለቲካ ክዛረበሉ ኣብ ዝጀመርኩሉ ተቐዳዲሞም ከም ዓሌታውን ጽልኢ ናይ ሃይማኖትን ከም ዘለኒ ብምምሳል ከጸልሙ ፈቲኖም እዪም። ጭብጢ ብጭብጢ ስለዝፈሸሉ ግና ዝያዳ ምድንነቶም ከም ዝተቓልዐ ድሮ ኩሉ ሰብ ፈሊጡ ኣሎ።

መሰል ወዲ-ሰብ ክሕሎ ሓቢርና ንቃለስ። ንዓሌታዊ ፖለቲካን ሃይማኖታዉ ምምቕቓልን ድማ ሓቢርና ንቃለስ።

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.