ኣስተንትኖ፡ በዓቲ ዘይምፍላጥ ብመንጽር ኣግዶ ዘይምፍላጥ

ዘይምፍላጥ ሓጥያት ኣይኮነን። እንተኾነ ግና ካብ ዘይምፍላጥ ክትገላገል ትደሊ ምህላውካን ዘይምህላውካን ኣብ እትገብሮም መዓልታዊ ተግባራት ንሂወትካን ሂወትን ካልኦት ደቂ ሰብን ዓቢ ተራ ኣለዎም። ስለዝኾነ ድማ ነቲ ዘይንፈልጦ ማዕረ ክንደይ ኮን ኢና እንፈልጦ? ብሓቂ’ኸ ነቲ ዘይንፈልጦ ክንፈልጥ ተበግሶታት ንወስድ ዲና? እቲ ዘይንፈጦ ፈሊጥንና ክንደይ ኮን ኢና ኣፍደገ ዘይፍልጠትና ንኸፍቶ?

እዚ ኣብቲ “Knowledge and Knowing” ዝበሃል ዓወደ ፍልስፍና ብስፍሕ ዝበለ ኣገባብ ተስተንቲኑ ክንረኽቦ ንኽእል ኢና። ነዚ ፍልጠት ንምፍላጥ ድማ ኣፍደገ ዘይምፍላጥ ምርሓው ማለት እዩ።

እዚ ረቂቕ ፍልስፍናዊ ትንተና ናብ መዓልታዊ ሂወት ፖለቲካ ምስ እንጥቀመሉ ዝሕቦ ትርጉም ብዝተፈላለየ መንገዲ ክንርእዮ ንኽእል። ብሓደ ነገር ደረጃ ንቕሓት ከስምዕ ከሎ፡ ብኻልእ መዳይ ድማ ድርቅነት ሓሳብ ከስምዕ ይኽእል። ደረጃ ንቕሓት ብኽፉትነት ኣእምሮ ክሰዓር ከሎ ድርቅነት ሓሳብ ግና ክልወጥ ኣዝዩ ከቢድን ዝተሓላለኸን ግድል እዩ። 

እቶም ብደረጃ ንቕሓት ዝሳቐዩ ፖለቲከኛታት ምስ መዛንኦም ዝገብርዎ ክፉትን ነጻን ርክባት ሓጋዚ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ናይ ሓባር መኣዲ ምቕራብ ሓጋዚ እዩ። እዚ ድማ ኣብ “ኣግዶ ዘይምፍላጥ” ምርኻብ የስምዕ። 

በቲ ካልእ ድማ እቶም ድርቀርት ሓሳባት ዘጋጥሞም ፖለቲከኛታት ካብቲ ዝነብርሉ በዓቲ ዘይምፍላጥ ክወጹ ይሽገሩ። ኣብታ ጥዕምቲ “በዓቲ ዘይምፍላጥ” ድማ ብምቾት ይነብሩ። 

ነዚ ዓውደ ፍልጠት ፍልስፍና ክግንጽል ዘገደደኒ ኣጋጣሚ ድማ ምስ ናይ Facebook የዕሩኽተይ ኣብ ዝገብሮ ዝነበርኩ ዝተኸፍተ ኣግዶ ዘይምድላጥ እዩ ዝነበረ። ንኸስተንትን ስለዝሓገዘኒ ድማ እንሆ ብተወሳኺ መእተዊ የሀብቲመ ምሳኹም መኣዲ ዘይፍልጠተይ ይካፈል።

እዚ ኣስተንትኖ (Contemplation) ኢለ ሰምየዮ ዘለኹ ኣርእስቲ፥ ብናትኩም ምስትንታን ከተሀብትምዎ ተስፋ እናገበርኩ ናብቲ ዝተገብረ ኣስተንትኖ ይገድፈኩም።

መበገሲ ዕላል

እዞም ትማሊ ህግ፣ ሎሚ ህግ ትብሉ ኣብ ደንበ ደለይቲ ፍትሒ ዘለኹም ተጋደልቲ፡ ድሌታትኩም ፍትሒ ዘይኮነ ታሪኽኩም ምዕቃብ እዩ ዝመስል።

ዝተዋህበ መልሲ/ርእይቶ

መነጸር veil of ignorance (ብትግርኛ ‘ ኣጉዶ ዘይምፍላጥ’ ወይ ‘ ባዕቲ ድንቁርና ‘ ተበልናዩ እንታይ ብል ኢሉ፡) እስከ ነዕልል። ኣጉዶ ዘይምፍላጥ ፍትሒ ማለት፡ ሕጊ ክንሕንፅጽ ከሎና ናትና መኒነት ኣብ ግምት ከየእተና ክንሕንፅጽ ከሎና እያ ትመጽእ ይብል። ሽቃጣይ ዲኻ ክትከውን፡ ነጋዳይ፡ ትግርኛ ዲኻ ክትከውን ሳሆ፡ ተጋዳላይ ዲኻ ክትከውን ሲቪል ዘይትፈልጥ እንተኾይንካ ንኹሉ ማዕረ ዝሪኢ ሕጊ ትሰርሕ ንምባል እዩ።

ሓደ ተጋዳላይ ተጋድልነቱ ክዕቅብ ጥራሕ ዝሰርሕ እንተኣሎ ካባዛ ብዓቲ ድንቁርና ይእለ። ምኽንያቲ ናይ ምሕደራ ዕድል ኣብ ዝህበሉ ነቶም ከሙኡ ተጋድርልቲ ሓለፋ ዝገብር ሕጊ ክሕንፅጽ፡ ዝፈልጦም መጋድልቱ ኣብ ላዕለዎት ጽፍሒ ኮፍ ክብል ስለዝኾነ።

ካብዚ ነጻ ክኸውን ኣብዚ ናይ ፍትሒ ጉዕዞ ኣብታ ‘ ኣጉዶ ዘይምፍላጥ ‘ ተሳፊሩ ንኹሉ ኣብ ግምት ዘእተወ ርእይቶ ክህብ ከሎ መንእሰይይ እምነት የሕድረሉ።

ኣስተንትኖ 

ብሓደ ወገን በዓቲ ዘይምፍላጥ ገላጺ ይመስል። ከመይ በዓቲ ማለት ክትረኽቦ ዝርይትኽእል ጸልማት ቤት ከስምዕ ስለዝኽእል። እዚ ድማ ካብቲ ዘይምፍላጥ ዘይምውጻእ የስምዕ።

ኣግዶ ዘይምፍላጥ ሓቛፊ እዩ። ንኻልኦት’ውን መርሓባ ክብል ጸገም የብሉን። ኣግዶ ዘይምፍላጥ ኣኣንጋዲ እዩ። ስለ’ዚ ከምቲ ኣብ ናይ መደምደምታ ጽሑፍካ፡ ኣግዶ ዘይምፍላጥና ምፍላጥ የድልየና ኣሎ። ዘይምፍላጥና እንተፈሊጥንና ንኻልኦት መርሓባ ምባል ጸገም የብልናን። ልክዕ ከም’ቲ ሶቅራጦስ ዝበሎ እዩ ክኸውን ማለት እዩ፡ “ኣነ ዝፈልጥ ከምዘይፈልጥ ምፍላጠይ እዩ”። ስለ’ዚ እዛ ኣግዶ ዘይምፍላጥ ተድልየና ኣላ።

እቲ ዓቢይ ኤርትራዊ ፍላስፋን ጸሓፍን በየነ ሃይለ(ገና ስርሓቱ ዘይተዳህሰሰ ) ዝበሎ፡ ብየናይ ዓይንና ኢና ንርኢ ምልላይ የድልየና ኣሎ።

እንገብሮ ዘለና ቃልሲ ብዙሕ እዩ ዓይነቱ። ገሊኣቶም ዝተኣስሩ ብጾቶም ወይ ኣባላት ስድራ ቤቶም ሓራ ከውጽኡ ክቃለሱ ከለዉ ገሊኣቶም ድማ መላእ ሓርነት ህዝቢ እዩ ዘገድሶም ዘሎ።

ገሊኦም ናይ ኣውራጃ ነጻነት ከገድሶም ከሎ፡ ገሊኣቶም ድማ ኣውራጅኦም ከም ሃገር ይቃለሱ ኣለው።

ገሊኣቶም ናይ ብሄሮም ሓርነት ከገድሶም ከሎ፡ ገሊኦም ድማ ምምስራት ናይ ብሄሮም ሃገር እዩ ዘቃልሶም ዘሎ።

ገሊኣቶም ንገለ ህዝቢ ዝውክል ሓድሽ ሃገር ምምስራት ክቃለሱ ከለዉ፡ ገሊኣቶም ድማ ሕብረት ምስ ገሊኣተን ሃገራት ዘገድሶም ዘሎ።

ወዘተ

ስለዚ እንገብሮ ዘለና ቃልሲ ብዙሕ እዩ ዓትነቱ።

ስለዝኾነ፡ ኣብ ሓደ ኣግዶ ዘይምፍላጥ ምምጻእ የድልየና ኣሎ።

እቲ ጸገም በዓቲ ዘይምፍላጥ መስሪቶም ኣብዚኣ ተንከስ ዝበለ ወይልኡ ዝብሉ ብዙሓት ምዃኖም እዩ።

ኣጋጣሚ ደኣ ነዞም ኣብ በዓቲ ዘይምፍላጥ ተጋደልቲ ነበር ጠቒሰ ኣለኹ እምበር ብዙሓት በዓትታት ዘይምፍላጥ ከምዘለዋስ ንብዙሓት ብሩህ እዩ።

ከምዚ ዝበልካዮ፡ ኣብ ኣግዶ (ህድሞ) ዘይምፍላጥ ምውጻእ የድልየና ኣሎ። ኣብ’ዚ ግዜ’ዚ ውን ዝቀላቐል ዘሎ ይመስል። ዘይምፍላጡ ዝፈለጠ  ዝመስል ተስፋ ዘለዎ ምንቅስቓስ’ውን ይቀላቐል ኣሎ።

ንኣብነት፡ ብሩህ መጻኢ ኤርትራ ወላ’ኳ እቲ በዓቲ ዘይምፍላጥ ዝሰዓሮም እንተመሰለ፡ ኣብ’ታ እትድለ ዘላ ኣግዶ ዘይምፍላጥ ኣብ ምውጻእስ ደሓን ይመስል። ግናኸ ነቲ ዘይምፍላጥ ከይሓፈረ ኣብታ ኣግዶ ዘይምፍላጥ ክልፍለፉ ክትርኢ ይድንጽወካ። እዚ በዓቲ ዘይምድላጥ ክንደይ ኮን ይሓስም ድማ ክትብል ትግደድ። 

ዘይምፍላጥካ ምፍላጥ ጽቡቕ ነገር እዩ። ሶቅራጠስ ዝበሎ መግለጺ ትሕትና እዩ ዝነበረ። እንተ ናይዚ ብሩህ መጻኢ ግና መግለጺ ብድዐ ይመስል። እዚ ይኹን ደኣ’ምበር ኣብቲ ኣግዶ ዘይምፍላጥ ወጺኦም ስለዘለውስ ክተባብዑ ይግባእ። ኣብዚ ኣግዶ ድማ ብዙሓት ክጽንበሩ ይትስፎ።

ዘይምፍላጥካ ዘይምፍላጥ ሕሱም እዩ። ናይዞም ተጋደልቲ ነበር ኢና ዝብሉ ሓለፋ ኣለዎ። ዘለናዮ ስቅያት ብሰንኪ ጌጋታት ብጾቶምን ባዕላቶምን ምዃኑ ዝተረድኦም ኣይመስልን።

ሓደ ሓደ ተብዓት ካብ በዓቲ ዘይምፍላጥ ወጺኦም ዓውርና ኢና ኔርና ክብሉ ከለዉ ተስፋ ይህበካ። ከም ተጋዳልቲ የማነ ተኽለገርግሽ ይብዙሑልና።

ኣስተንትኖ ዘይምፍላጥ።

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.